Τα νέα κανάλια και οι υπερασπιστές της ελευθεροτυπίας

Μέρα που είναι κι ενώ ξεκίνησε η μάχη για το τηλεοπτικό τοπίο ας ξαναπούμε μερικά πράγματα:

Α. Επί της ουσίας

1.    Τι και ποιος εμποδίζει π.χ. το MEGA και τον ΣΚΑΙ, τα δύο εμβληματικά κανάλια της διαπλοκής και τα πλέον αντικυβερνητικά, να κατέβουν στον διαγωνισμό, να πλειοδοτήσουν και να κερδίσουν τις άδειες; Το MEGA -για τους γνωστούς λόγους, που έχουν να κάνουν με τους μετόχους-αμετόχους του και όχι με την κυβέρνηση- δεν έφτασε καν στο τέρμα. Ο ΣΚΑΙ είναι στην μάχη. Μπορεί να πλειοδοτήσει και να πάρει την άδεια, συνεχίζοντας την αντικυβερνητική προπαγάνδα και μάλιστα με καλύτερους όρους, γιατί θα έχει λιγότερους αντιπάλους και μεγαλύτερο μερίδιο στην διαφημιστική πίτα. Αν οι ιδιοκτήτες των MEGA, ΣΚΑΙ, ΣΤΑΡ και ALPHA ήθελαν, μπορούσαν (και οι τρεις τελευταίοι μπορούν ακόμα) να πάρουν τις άδειες και να... παίζουν τα βιολιά τους, σε ό,τι πολιτικό ρυθμό θέλουν.  

2.    Γιατί οι επιχειρηματίες των ΜΜΕ κάνουν τόση φασαρία προκειμένου να διατηρήσουν τις -ξεκάθαρα- ζημιογόνες επιχειρήσεις τους; Πότε άλλοτε στα χρονικά της οικονομίας ένας επιχειρηματίας έδωσε τέτοια μάχη, προκειμένου να διατηρήσει ένα «μαγαζί», στο οποίο είναι υποχρεωμένος να ρίχνει συνέχεια χρήματα και να τα χάνει; Τί (και πώς) άλλο κερδίζει, χάρη σε αυτά τα κανάλια και την ισχύ που του δίνουν; Ρητορικό το ερώτημα…

3.    Όλοι ξέρουν -και πολλοί (Κύρτσος, Κυριακού πατήρ και υιός) το έχουν πει φωναχτά, σε άλλους καιρούς- ότι η ελληνική αγορά ΔΕΝ σηκώνει περισσότερα από 2-3 κανάλια. Σήμερα διεκδικούνται τέσσερις άδειες. Γιατί φωνάζουν όσοι φωνάζουν; Σήμερα τα επτά κανάλια είναι όλα χρεωμένα. Θέλουμε να εξακολουθήσουμε να έχουμε χρεωμένα κανάλια, που θα δανείζονται, δεν θα επιστρέφουν τα δάνεια στις τράπεζες και μετά εμείς θα πληρώνουμε για την ανακεφαλαιοποίησή τους;

4.    Επιπροσθέτως: Τα τηλεοπτικά κανάλια δεν είναι …ταξί ή φαρμακεία, ώστε να βγαίνει το κράτος και να λέει «δίνω όσες άδειες θέλετε». Έχουν κρίσιμο ρόλο στην ενημέρωση του πολίτη και στις αποφάσεις που παίρνει για τη ζωή του. Κάθε τι που λένε έχει πολλαπλασιαστική αξία σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο Μέσο Ενημέρωσης. Η εύκολη πρόσβαση που έχουν οι πολίτες -και ειδικά συγκεκριμένες κοινωνικές και ηλικιακές ομάδες πληθυσμού- σε ένα τηλεοπτικό κανάλι, πατώντας απλώς, το κουμπί για να την ανοίξουν, ή αλλάζοντας κανάλι, έχει τεράστια διαφορά από το να πηγαίνεις στο περίπτερο και να αγοράζεις μια οποιαδήποτε εφημερίδα. Ωραίες οι ατάκες «άμα δεν σου αρέσει ο Πρετεντέρης, άλλαξε κανάλι ή κλείστην», αλλά όλοι ξέρουμε ότι αυτό συμβαίνει σπάνια. Ή, και καθόλου σε περιόδους κρίσιμες όπως το περυσινό δημοψήφισμα ή μια προεκλογική περίοδος. Άσε που όσα κανάλια κι αν αλλάξεις τον Πρετεντέρη θα βλέπεις με άλλο πρόσωπο. Αλήθεια: θα ήθελαν (ή καλύτερα θα τολμούσαν) τα κανάλια να γίνουν συνδρομητικά; Πιστεύουν πως θα έβρισκαν άνθρωπο να πληρώνει 5 ευρώ το μήνα για χάρη τους;

5.    Σε ένα ενδιαφέρον άρθρο του, όπου λέει πολλά σωστά πράγματα, ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος γράφει και κάτι που δεν είναι –κατά τη γνώμη μου- σωστό: «Έτσι, μια κυβέρνηση αποφασίζει και διατάσσει ότι τα κανάλια είναι τέσσερα. Και αύριο μια άλλη (ή η ίδια) αποφασίζει ότι οι εφημερίδες είναι πέντε― και τα σάιτς έξι! Είναι απλώς αντιδημοκρατικό…».
Υπάρχει μια σαφής διαφορά ανάμεσα σε κανάλια και εφημερίδες, blogs ή site, που διέλαθε στον εξαιρετικό δημοσιογράφο. Τα κανάλια εκπέμπουν από δημόσιες συχνότητες και -ιστορικά, από τον νόμο που τα γέννησε- έπρεπε να πάρουν άδειες από το κράτος, το οποίο φυσικά και μπορεί να ορίσει πόσες άδειες θα δοθούν. Εφημερίδες και διαδίκτυο δεν ανήκουν στο δημόσιο, αλλά στους ιδιοκτήτες τους. Μπορεί καθείς να βγάλει όσες θέλει και να γράφει ό,τι θέλει.
Αυτή είναι μία διαφορά που δεν έγινε αντιληπτή και στην περίπτωση της καταδίκης των τηλε-δημοσιογράφων, για όσα έκαναν πέρυσι στο δημοψήφισμα. Παρά το γεγονός ότι πολύ χειρότερη θέση πήραν οι ίδιοι δημοσιογράφοι ή άλλοι, στις εφημερίδες και τα blogs που εργάζονταν, κανείς τους δεν ελέγχθηκε πειθαρχικά από την ΕΣΗΕΑ για τα γραφόμενά τους.

6.    Ποιος είναι αυτός που θέλει να ελέγχει τα κανάλια και ποιος αυτός που θέλει ελεύθερη ενημέρωση; Θέλει να ελέγχει τα κανάλια αυτός που τα έχει στο έλεός του, ανανεώνοντας τις άδειές τους κάθε τρεις και λίγο (17 φορές σε 25 χρόνια!!!); Ή αυτός που τους δίνει νόμιμες άδειες, με τις οποίες θα λειτουργούν νόμιμα από εδώ και πέρα και δεν θα έχουν πλέον ανάγκη καμία κυβερνητική εξουσία; Θέλει να ελέγχει τα κανάλια αυτός που από την 1^η Σεπτεμβρίου, δεν θα ξέρει τι θα του σφυρίζουν, ούτε θα μπορεί να τα εκβιάσει να του …σφυρίξουν; Θέλει να ελέγχει τα κανάλια αυτός που από την 1^η Σεπτεμβρίου θα βρει μπροστά του π.χ. έναν ΣΚΑΙ, ο οποίος θα έχει πλέον μια άδεια που δεν θα ανακαλείται, δεν θα ανανεώνεται, αλλά θα είναι σταθερή και για πάντα;

7.    Το ότι έχουμε φτάσει στο σημείο, στο όνομα μιας δήθεν υπεράσπισης του δικαιώματος έκφρασης να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα κάποιων στην παραπληροφόρηση, το ψέμα και την προπαγάνδα με ξεπερνάει. Κάποιοι σε λίγο θα μας πουν ότι ο Γκέμπελς αδικήθηκε από την Ιστορία και καταπατήθηκε το δικαίωμα του να λέει την γνώμη του. Ή θα μας πουν πως "αν δεν άρεσαν σε κάποιον αυτά που έλεγε ο Γκέμπελς, ή αν τα θεωρούσε προπαγάνδα μπορούσε απλώς να κλείσει το ...ραδιόφωνο".
   

8.    Αλλά μια και μιλάμε για δημοκρατία και ελευθερία έκφρασης που πλήττεται από τον καθορισμό των αδειών, ας πιάσουμε κάτι ακόμα. Για πολλά χρόνια δεκάδες δημοσιογράφοι καταδικάστηκαν σε εξοντωτικές ποινές και υποχρεώθηκαν να διαλέξουν ανάμεσα σε φυλάκιση και μεγάλα πρόστιμα ή στην αναίρεση των απόψεών τους και της κριτικής τους. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα του τυποκτόνου νόμου Βενιζέλου (ν. 2243/1994 και 2328/1995), οι διατάξεις του οποίου ως τώρα χρησιμοποιούνταν και ως φόβητρο εναντίον της ελευθεροτυπίας, με τους θιγόμενους από κάποιο δημοσίευμα να ζητούν εξοντωτικά ποσά. Το νομοθετικό πλαίσιο ανήκε στις κυβερνήσεις ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Μέσω αυτού του νομου επιχειρήθηκε να καθοριστούν τα όρια της αστικής ευθύνης του Τύπου, στην περίπτωση κατά την οποία θιγόταν η τιμή και η υπόληψη, οποιουδήποτε ατόμου, από δημοσιεύματα. Η προστασία αποσκοπούσε στη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη την οποία υπέστη ο θιγείς και την ουσιαστική αποκατάσταση της τιμής του θιγέντος, με την καταχώρηση στον Τύπο περίληψης της απόφασης που έκανε δεκτή την αγωγή του θιγέντος. Η ευθύνη για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης βάρυνε όχι μόνο τον συντάκτη αλλά και τον εκδότη (ή διευθυντή) και την ιδιοκτησία του εντύπου. Ε, λοιπόν αυτόν τον νόμο η σημερινή «χουντική» κυβέρνηση, που θέλει να ελέγξει την ενημέρωση τον κατάργησε.

9. Γίνεται πολλή κουβέντα για τις θέσεις εργασίας που θα χαθούν. Είναι λογικό και δίκαιο. Κανείς δεν θέλει να χάνει κάποιος άνθρωπος την δουλειά του. Όμως, επι της ουσίας τα τέσσερα κανάλια που θα λειτουργήσουν θα απασχολήσουν μίνιμουμ 1600 ανθρώπους (4 κανάλια επί 400 κατ ελάχιστον άτομα). Είναι λογικό να εικάσει κανείς πως τα περισσότερα, αν όχι όλα, θα προσλάβουν περισσότερους απο το "κατ' ελάχιστον". Είναι χαρακτηριστικό ότι στο MEGA, λίγο πριν το πάρει τελείως η κάτω βόλτα εργάζονταν 500-550 εργαζομενοι, ενώ στον Alpha εργάζονται περίπου 420.
Ξεχνούν επίσης επιμελώς αρκετοί, ότι τα κανάλια δεν θα είναι 4. Τέσσερα θα είναι τα κανάλια γενικού ενδιαφέροντος. Θα υπάρξουν και πολλά άλλα κανάλια τα οποία θα λάβουν θεματικές άδειες και εκεί θα εργαστούν πολλοί ακόμα εργαζόμενοι.    

Β. Επί της διαδικασίας

1. Λένε, όσοι εναντιώνονται στην δυνατότητα που παρέχει ο νόμος να ορίζει τον αριθμό των τηλεοπτικών αδειών ο υπουργός, πως αυτό (θα έπρεπε να) είναι δουλειά του ΕΣΡ. Αυτό είναι σωστό κι έτσι έπρεπε να γίνει. Ωστόσο, το ΕΣΡ δεν συστάθηκε ακριβώς λόγω της εμπλοκής που προέβαλλε η ΝΔ και της άρνησής της να συναινέσει στον ορισμό εκπροσώπων από την αντιπολίτευση. Ένας άνθρωπος που εκτιμώ, όπως ο Χρήστος Παναγιωτόπουλος, μού είπε πως η ΝΔ δεν συναίνεσε ακριβώς επειδή ο Νίκος Παππάς ήθελε να κρατήσει για λογαριασμό του αυτή τη δυνατότητα. Το δέχομαι.
Όμως ο Νίκος Παππάς έκανε ακριβώς το ίδιο πράγμα που προέβλεπε ο αντίστοιχος νόμος της ΝΔ (Ρουσόπουλος, 2007) για την ρύθμιση (χα!) του τηλεοπτικού τοπίου. Πώς γίνεται να ήταν τότε σωστό για τη ΝΔ και σήμερα να είναι λάθος; Και πώς γίνεται σήμερα για αυτό το λόγο να έχει χαλάσει ο κόσμος και τότε να μην είχε ανοίξει μύτη; Προφανώς γιατί ήταν ένας ακόμα νόμος που όλοι ήξεραν πως δεν θα λειτουργήσει ποτέ…

2. Έχει προβλήματα η διαγωνιστική διαδικασία; Πολλά! Ένα δυο πολύ χαρακτηριστικά είναι ότι θα μπορούσε ο νόμος να δίνει αποκλειστικά στο ΕΣΡ το δικαίωμα να ορίσει τον αριθμό των αδειών ή να μην ορίσει αριθμό αδειών. Όμως, η τιμή εκκίνησης θα έπρεπε να είναι υψηλή (20-30 εκατομμύρια, κι όχι 3 εκατομμύρια –διάολε κανάλι παίρνεις, όχι εστιατόριο) και θα έθετα όρους και για το περιεχόμενο του προγράμματος. Φυσικά, και τότε θα ακούγονταν πολλές διαμαρτυρίες (γιατί τόσα πολλά χρήματα, άρα μόνο όσοι έχουν ρευστότητα θα μπορούν να πάρουν, γιατί να κάνει μια Ανεξάρτητη Αρχή έλεγχο στο πρόγραμμα κ.λπ). Όπως επίσης κωμική είναι αυτή η διαδικασία που θα κλειστούν σε έναν χώρο για 48 ώρες, θα κοιμούνται σε ράντζα κ.λπ. Δεν είμαστε δα και η πρώτη χώρα στον κόσμο που κάνει τη δουλειά αυτή, όλο και κάποιο know how θα υπήρχε…

3. Για να τελειώνουμε: η κυβέρνηση έφερε έναν νόμο, που - καλώς ή κακώς- επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα καθεστώς 25 ετών ανομίας. Επί 25 χρόνια κανεναν δεν είχε πειράξει το καθεστώς ανομίας, κανέναν δεν είχε πειράξει η διαφθορά και η διαπλοκή μεταξυ ΜΜΕ –πολιτικού συστήματος – τραπεζών. Η Διαπλοκή και η διαφθορά που όλοι την ξέραμε και τώρα την βλέπουμε να αποκαλύπτεται με όσα φοβερά και τρομερά βγαίνουν στην φόρα στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής. Τώρα μας έπιασε ο πόνος για την ελευθεροτυπία και την ελευθερία έκφρασης;